POWER QUERY VERİ STANDARDİZASYONU

OfisData•7 dk okuma

Excel Power Query ile farklı yazım biçimlerinin tek standarda dönüşümünü gösteren düzen kompozisyonu

Müşteri listesinde filtreyi açıp "İstanbul"u seçtiniz — peki "istanbul" yazılmış satırlar nerede? Ya "İST" diye kısaltılmış olanlar? Filtre size yalnızca istediğiniz yazımı getirdi; aynı şehrin diğer üç yazımı raporun dışında kaldı. Toplam doğru görünüyor, ama eksik.

Bu, temizlik sorunundan farklı bir sorundur. Veride çöp yok — boşluk, bozukluk yok; değerlerin hepsi "doğru" ama farklı dillerde yazılmış. Standardizasyon, bu farklı yazımları tek biçime indirme işidir ve Power Query'de bir kez tanımlanıp sonsuza dek tekrar kullanılır. Örnek dosyamız üç eksende dağılmış gerçek bir müşteri listesi; tüm ekran görüntüleri o dosyadan.

Örnek dosyayı indir (.xlsx) — Ham + Standart + kayıtlı sorgu

1. Standardizasyon ile Temizlik Aynı Şey Değil

İkisi sık karıştırılır, işlevleri farklıdır. Veri temizleme çöpü atar: boşlukları kırpar, boş satırları ve tekrarları siler. Standardizasyon ise geçerli değerleri ortak bir biçime indirir: "İST" de "istanbul" da geçerli bilgidir, ama rapor ikisini aynı şehir olarak görmelidir.

Ayrımın pratik sonucu şu: temizlik çoğu listede aynı beş adımdır; standardizasyon ise veriye özgüdür. Hangi kısaltmalar kullanılıyor, telefonlar kaç biçimde yazılmış, tarihler hangi düzenlerde gelmiş — önce envanter, sonra dönüşüm. Bu yüzden standardizasyon sorgusu kurulmadan önce kolonlara filtre gözüyle bakmak (her kolonun benzersiz değerlerini listelemek) en verimli ilk adımdır.

2. Üç Eksende Dağılmış Liste

Örnek dosyanın Ham sayfasındaki altı müşterilik liste, üç kolonda üç ayrı dağılma tipini taşıyor:

Karışık müşteri listesi: İST ve istanbul yazımlı şehirler, üç farklı telefon biçimi, dört farklı tarih yazımı

Şehir: İST, istanbul, ANK, BURSA, izmir, İstanbul — kısaltma + büyük/küçük karışımı
Telefon: "0532 417 26 08" boşluklu, "0212-455-78-30" tireli, "(0312) 466 12 40" parantezli
Kayıt Tarihi: 14.02.2025, 3.11.2025, 22/09/2025, 9.9.2025 — hepsi metin, hepsi farklı düzende

Bu tablodan "İstanbul müşterilerinin listesi" ya da "2025'in son çeyreğinde kayıt olanlar" sorusuna güvenilir cevap alınamaz. Standardizasyonun hedefi tam olarak bu iki soruyu sorulabilir hâle getirmek.

3. Metin Standardı: Kısaltmalar ve Harfler

Şehir kolonu iki hamlede toparlanır. Önce kısaltmalar açılır: kolon seçiliyken Dönüştür > Değerleri Değiştir ile "İST" → "İstanbul", "ANK" → "Ankara" tanımlanır. Uygulanan Adımlar panelinde bu, "Kısaltmalar Açıldı" adı verilebilecek tek bir adım olarak durur — sonradan yeni kısaltma çıkarsa aynı adıma eklenir.

Sonra yazım birleştirilir: Her Sözcüğü Büyük Harfe Çevir dönüşümü, formül çubuğunda Türkçe kültürle (Text.Proper(_, "tr-TR")) uygulanır; "istanbul" İstanbul'a, "BURSA" Bursa'ya, "izmir" İzmir'e döner. Sıralamaya dikkat: önce kısaltma açılır, sonra harf düzeltilir — tersini yaparsanız "İST" önce "İst"e döner ve değiştirme kuralı onu artık yakalayamaz.

4. Telefon Standardı: Rakama İndirmek

Telefonlarda üç biçimi tek tek kurala bağlamak yerine daha keskin bir yol var: biçimi tamamen atmak. Tek satırlık M dönüşümü Text.Select(_, {"0".."9"}), metindeki rakam dışı her karakteri — boşluk, tire, parantez — eler ve geriye yalnız rakamlar kalır: 05324172608.

Rakama indirilmiş telefon, standardın en sağlam hâlidir: karşılaştırılabilir, tekrar kontrolü yapılabilir, SMS/arama sistemlerine olduğu gibi verilebilir. Görsel biçim (0532 417 26 08 gibi) gerekiyorsa, o iş raporun sunum katmanına bırakılır — veri katmanında biçim değil içerik saklanır. Aynı ilke vergi numarası, IBAN ve posta kodu gibi tüm "biçimli metinler" için geçerlidir.

5. Tarih Standardı: Kültür Parametresi

Karışık tarih yazımları listenin en sinsi sorunudur, çünkü metin hâldeyken sıralama ve filtreleme sessizce yanlış çalışır. Çözüm, kolonu tarih türüne çevirirken dönüşüme hangi kültürle okuyacağını söylemektir:

Power Query formül çubuğunda tr-TR kültür parametreli tarih dönüşümü ve standartlaşmış önizleme tablosu

Formül çubuğundaki Table.TransformColumnTypes(..., "tr-TR") ifadesindeki kültür parametresi sayesinde 14.02.2025 de, 22/09/2025 de, 9.9.2025 de aynı takvim gününe çözümlenir. Menüden karşılığı: kolon başlığındaki tür simgesi > Yerel Ayar Kullanarak. Dönüşümden sonra kolon gerçek tarih olur — sıralanır, filtrelenir, yıl/ay bazında gruplanır.

6. Sonuç ve Dosya

Beş adımlık sorgunun çıktısı Standart sayfasına yüklü:

Standartlaştırılmış müşteri listesi: tek yazımlı şehirler, salt rakam telefonlar, tek biçim tarihler

Şehirler dört ada indi (İstanbul, Ankara, Bursa, İzmir), telefonlar tek biçimde, tarihler GG.AA.YYYY düzeninde gerçek tarih. Artık "İstanbul" filtresi üç müşterinin üçünü de getirir. Excel'in filtre ve özet mekanizmalarının nasıl çalıştığına dair arka plan için resmî destek sayfaları yararlı bir başvurudur — ama mekanizmalar ancak standart veriyle doğru sonuç verir.

Örnek dosyayı indir (.xlsx) — Ham + Standart + kayıtlı sorgu

Alıştırma önerisi: Ham tabloya "İZMİR" yazımıyla yeni bir müşteri ekleyin, telefonunu başka bir biçimde yazın ve Standart tabloda Yenile deyin — üç standardın da otomatik uygulandığını göreceksiniz. Kendi listelerinizde bu sorgu tipini kurmayı ve eşleme tablolarıyla büyütmeyi Power Query ve Power Pivot eğitimi uygulamalı olarak işliyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Şirkette kısaltma listesi uzun; onlarca Değerleri Değiştir adımı yönetilebilir mi?

Beş-on kural için Değerleri Değiştir yeterli; liste büyüyünce doğru desen eşleme tablosudur: ayrı bir sayfada 'yazım → standart' tablosu tutulur ve sorguya birleştirmeyle bağlanır. Yeni kısaltma çıktığında sorguya dokunulmaz, tabloya satır eklenir — bakımı veri sahibi bile yapabilir.

Standardizasyon kurallarına kim karar vermeli — BT mi, işi yapan birim mi?

Kural içeriği işin sahibine aittir: 'İST İstanbul mu, İstanbul Avrupa mı?' sorusunu satış ekibi cevaplar. Sorgunun kurulumu ise Power Query bilen kişide olur. Sağlıklı işleyiş, kuralların eşleme tablosunda yazılı ve görünür olmasıdır; kural gömülü kalırsa birim değişikliklerini fark edemez.

Farklı sistemlerden gelen raporlar farklı tarih biçimleri kullanıyor; tek sorguda çözülür mü?

Aynı kolondaki karışık yazımlar tek kültür parametresiyle çoğunlukla çözülür (örnekteki gibi). Sistem bazında kültür farklıysa — biri Türkçe GG.AA, diğeri Amerikan AA/GG gönderiyorsa — kaynaklar ayrı sorgularla kendi kültürüyle okunur, sonra birleştirilir. Kritik uyarı: 05.03 gibi iki yorumlu tarihlerde kaynağın kültürünü tahmin değil teyit edin.

Küçük bir listem var; standardizasyonu elle yapmak daha hızlı olmaz mı?

Tek seferlik listede evet, elle düzeltin. Sorgu, liste yaşadıkça değer kazanır: her ay yeni kayıt geliyorsa, aynı düzeltmeleri her ay tekrarlamak yerine bir kez tarif edersiniz. Kaba ölçüt: aynı düzeltmeyi üçüncü kez yapıyorsanız, dördüncüsünü sorguya yaptırın.