WORD İLE KİTAP YAZMA

Kitap yazmaya niyetlenen herkes aynı ikilemle başlar: Word yeter mi, yoksa profesyonel dizgi programı mı öğrenmek gerekir? Cevap, işin hangi aşamasında olduğunuza bağlı. Matbaaya gidecek son dizgi için yayınevleri genellikle dizgi programlarıyla çalışır; ama taslağın yazımı, bölümleme, içindekiler ve düzeltme turlarının tamamı Word'de rahatça döner. Üstelik çoğu yayınevi dosyayı sizden zaten Word biçiminde ister.

Sorun şu ki A4 varsayılanlarıyla açılan boş belge, kitap hissinden çok dilekçe hissi verir. Bu yazı, Word'ü kitap taslağına çeviren beş ayarı sırasıyla kurar; anlatılan her ayar, yazının sonunda indirebileceğiniz 13,5×21 cm ölçülü, dört bölümlük gerçek taslak dosyasında hazır durumdadır.

1. Sayfa Boyutunu Kitap Ölçüsüne Almak

Türkiye'de yaygın roman ve genel yayın ölçüsü 13,5×21 cm'dir. Word'de bu ölçüye geçiş: Düzen > Boyut > Diğer Kağıt Boyutları yolundan genişliğe 13,5 cm, yüksekliğe 21 cm yazın. Ardından aynı penceredeki kenar boşluklarını kitaba uygun daraltın — A4 için düşünülmüş 2,5 cm'lik varsayılan boşluklar, küçük sayfada metni şerit gibi bırakır.

Bu ayarı taslağın ilk günü yapmak önemlidir. Ölçü değişince satır sonları, sayfa sayısı ve bölüm başları tamamen kayar; yüz sayfa yazdıktan sonra ölçü değiştiren yazar, taslağını yeniden gözden geçirmek zorunda kalır. İndirilecek dosyada kapak sayfası [KİTAP ADI], [Alt Başlık] ve [Yazar Adı] alanlarıyla hazır — üç alanı doldurup yazmaya geçebilirsiniz.

2. Stil İskeleti

Kitapta üç stil neredeyse bütün işi görür: bölüm başlıkları için Başlık 1, ara başlıklar için Başlık 2, metin için Normal. Bu üçlüyü disiplinle kullanmak iki şey kazandırır: içindekiler tablosu kendiliğinden kurulur ve "bütün bölüm başlıklarının puntosu değişsin" gibi istekler tek stil düzenlemesiyle biter.

Yukarıdaki kare, taslaktaki bir bölüm sayfasının tamamı: üstbilgide [KİTAP ADI], sayfa başında Başlık 1 ve Başlık 2, altta sayfa numarası. Gövde paragrafları "Buraya metninizi yazın" yer tutucusuyla işaretli. Normal stilinin satır aralığını ve ilk satır girintisini kitap alışkanlığına göre (girintili paragraf, paragraf arası boşluksuz) bir kez ayarlarsanız, bütün kitap aynı dokuda akar.

3. Section (Bölüm Sonu) Disiplini

Word'de sıradan sayfa sonu ile section sonu farklı şeylerdir ve kitapta bu fark kritiktir: üstbilgi, altbilgi ve sayfa numarası davranışı section bazında yönetilir. Kapakta üstbilgi olmamalı, içindekiler sayfasında da olmamalı, gövdede olmalı — bu ancak section ayrımıyla mümkün olur.

Taslak dosya tam bu nedenle dört section'dan oluşur:

1. Kapak — üstbilgisiz, sayfa numarasız
2. İçindekiler — üstbilgisiz
3. Bölüm 1 — üstbilgi ve sayfa numarası başlar
4. Bölüm 2 — aynı düzen devam eder

Yeni bölüm eklerken kural basit: bölümü Düzen > Kesmeler > Sonraki Sayfa (section sonu) ile başlatın, Enter'a basa basa yeni sayfaya inmeyin. Boşluklarla itilmiş bölüm başları, önceki bölüme tek cümle eklendiğinde bile aşağı kayar ve taslağın düzenini bozar.

4. Otomatik İçindekiler

Başlık stilleri kurulu olduğu için içindekiler tek komuttur: imleci içindekiler sayfasına bırakıp Başvurular > İçindekiler yolundan otomatik tabloyu seçin. Taslaktaki tablo, bölüm ve alt başlıklarıyla altı girdilik gerçek bir TOC:

Kitap büyüdükçe içindekilere dokunmazsınız; teslim öncesi tabloya tıklayıp F9 ile güncellemek yeterli. Yayınevine giden dosyada sayfa numarası tutmayan içindekiler, taslağın elle yönetildiğini ilk bakışta ele veren ayrıntıdır.

5. Üstbilgi ve Sayfa Numarası

Gövde section'ına gelince üstbilgiye çift tıklayın ve kitap adını yazın; altbilgiye Ekle > Sayfa Numarası ile numara yerleştirin. Kritik ayar, üstbilgi araçlarındaki Öncekine Bağla düğmesidir: gövde section'ında bu bağı kestiğinizde kapak ve içindekiler temiz kalır, numara gövdeden başlar.

Yayına hazırlık aşamasına gelen taslaklar için bir not: kitabın ticari dolaşıma girmesi ISBN gerektirir; numaranın yapısı ve başvuru mantığı hakkında ISBN maddesi derli toplu bir özet sunar. Türkiye'de başvuru, yayıncı üzerinden ya da Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın ISBN sistemi üzerinden yürür.

6. Taslağı İndirin

Dosya, yazının anlattığı her şeyin kurulu hâlidir: kitap ölçüsü, dört section, stil iskeleti, otomatik içindekiler, üstbilgi ve sayfa numarası. [Yazar Adı] alanına adınızı yazıp doğrudan ilk bölümden başlayabilirsiniz. İnternetten indirilen belgelerde Word ilk açılışta sarı bir güvenlik çubuğu gösterebilir; Düzenlemeyi Etkinleştir (veya İçeriği Etkinleştir) düğmesine tıklamadan belge salt okunur kalır — çubuğu onaylayıp çalışmaya başlayın.

Bölüm eklerken section disiplinini korumanız, teslim gününe kadar düzenle bir daha uğraşmamanız demektir. Stil, section ve uzun belge yönetimini sistemli öğrenmek isteyen yazar adayları için Word eğitimi bu iskeletin her parçasını uygulamalı kurar.