İLERİ EXCEL SENARYO ANALİZİ

Senaryo analizi, "ya satış düşerse, ya maliyet artarsa?" sorusunu tablo üzerinde cevaplamaktır: iş modelinizin girdilerini değiştirip sonucun nereye savrulduğunu görürsünüz. Excel'de bunun için önce hesaplayan bir model, sonra girdilerin kötümser-baz-iyimser sürümleri kurulur. Sayfadaki örnek tam bu kurgudur: aynı kârlılık modeli üç senaryoda −12.000 ile +84.000 arasında gidip geliyor.

Dosyada Model sayfası tek senaryoyu, Senaryolar sayfası üçlü karşılaştırmayı taşır; girdiler turuncu hücrelerde.

1. Önce Model: Girdisi Ayrık Tek Hesap

Senaryo analizi model olmadan yapılamaz. Örnekteki kârlılık modeli dört girdiden oluşur — Satış Adedi 1.000, Birim Fiyat 250, Birim Maliyet 160, Sabit Gider 60.000 — ve tek formülle sonuca bağlanır:

=B3*(B4-B5)-B6 → KÂR 30.000

Kritik tasarım kararı, girdilerin formüle gömülmeyip ayrı hücrelerde durmasıdır: senaryo denemek, dört hücreden birini değiştirmekten ibaret hâle gelir. Formülün içine 250 yazılmış bir modelde senaryo analizi yapılamaz — önce formül mimarisini düzeltmek gerekir.

2. Üç Senaryo Yan Yana

Modelin girdileri üç sütuna kopyalanır, her sütun bir dünyayı anlatır ve kâr formülü her sütunda tekrarlanır (=C2*(C3-C4)-C5):

Senaryo değerleri keyfî seçilmez: kötümser sütuna geçen yılın en kötü çeyreği, iyimser sütuna ulaşılmış en iyi dönem yazılırsa analiz temenniden çıkıp veriye yaslanır.

3. Sonucu Okumak: Aralık ve Kaldıraç

• Aralık, tek sayıdan değerlidir: "Kâr 30.000 olacak" tahmini kırılgandır; "−12.000 ile 84.000 arasında, baz beklenti 30.000" cümlesi karar vericiye riskin boyutunu verir.
• Zarar senaryosu eylem listesi doğurur: Kötümser sütunun ekside olması "bu iş olmaz" demek değildir; hangi girdinin sizi eksiye ittiğini gösterir. Örnekte satış %20 düşüp marj daralınca sabit gider taşınamaz hâle geliyor — kötümser plana sabit gider tedbiri eklenir.
• Kaldıracı bulun: Girdileri teker teker baz değere döndürüp kârı izleyin; sonucu en çok savuran girdi (bu modelde birim fiyat: marjı doğrudan çarpar) yönetimin asıl izlemesi gereken metriktir.

4. Senaryodan Karara: Sunum Formatı

Analiz toplantıya girecekse üç sütunlu tablo tek başına yetmez; karar vericinin beklediği format dört satırlık bir çerçevedir: aralık cümlesi ("kâr −12.000 ile +84.000 arasında; baz beklenti 30.000"), kaldıraç cümlesi ("sonucu en çok birim fiyat oynatıyor — %8'lik fiyat kaybı kârı yarıya indiriyor"), kötümser planı ("zarar senaryosunda sabit giderin şu kalemi askıya alınacak") ve izleme göstergesi ("aylık satış 850 adedin altına inerse kötümser senaryoya geçmiş sayılırız"). Bu çerçeve, senaryo tablosunu "ilginç bir hesap"tan yönetim aracına çevirir — tablo eke gider, dört cümle sunuma.

5. Senaryo Yöneticisi ve Diğer Araçlar

Üç sütunlu tablo, senaryo analizinin en okunur biçimidir ve çoğu iş için yeterlidir. Excel'in yerleşik araçları belirli durumlarda devralır:

• Senaryo Yöneticisi (Veri > Durum Çözümlemesi): girdi kümelerini adlandırıp kaydeder, tek tıkla modele uygular — aynı model üzerinde çok sayıda senaryo dönüşümlü deneniyorsa kullanışlıdır; sonuçları ayrıca "Senaryo Özeti" tablosuna döker.
• Veri Tablosu: tek girdinin (örneğin fiyatın 210'dan 290'a her değeri) kâr üzerindeki etkisini otomatik satırlara açar — senaryo değil duyarlılık sorusuysa doğru araç budur.
• Hedef Ara: soruyu tersten sorar: "kâr sıfır olması için satış adedi kaç olmalı?" Başabaş noktası tek adımda bulunur.

Özetle

Senaryo analizinin formülü: girdileri ayrık bir model kur, girdilerin kötümser-baz-iyimser sürümlerini yan yana koy, sonucu aralık olarak oku ve sonucu en çok savuran girdiyi bul. Örnek dosyadaki model dört girdilik; kendi işinizin modeli de muhtemelen bir düzine girdiyi geçmez. Model kurma ve durum çözümleme araçlarını uygulamalı çalışmak için İleri Excel eğitimi bu konunun devamını taşır.