EXCEL SATIN ALMA ANALİZİ TEMEL
Satın alma departmanı için en önemli soru: "Hangi tedarikçiye ne kadar harcadık, hangi kategoride yoğunlaştık, fiyatlar ne yöne hareket etti?" Excel satın alma analizi doğru kurulduğunda bu sorulara dakikalar içinde cevap verir.
1. Veri Yapısı
| Tarih | Sipariş No | Tedarikçi | Ürün | Kategori | Birim | Adet | Birim Fiyat | Tutar |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 02.05.2026 | SA-1245 | ABC Tedarik | Yazıcı kartuş | Sarf | Adet | 10 | 1.450 | 14.500 |
Veri tabloya (Ctrl + T) çevrilir, "SatinAlma" gibi anlamlı bir ad verilir.
2. Tedarikçi Bazlı Harcama
// Belirli tedarikçinin yıllık toplam harcaması
=ÇOKEĞERTOPLA(SatinAlma[Tutar];
SatinAlma[Tedarikçi]; "ABC Tedarik";
SatinAlma[Tarih]; ">="&TARİH(2026;1;1);
SatinAlma[Tarih]; "<="&TARİH(2026;12;31))Veya pivot tablo ile tüm tedarikçiler tek bakışta görülür.
3. Kategori Kırılımı
Pivot tablo ile kategori payı:
- Satırlar: Kategori
- Değerler: Tutar (Toplam)
- Sağ tık > Değer Alanı Ayarları > Sütun Toplamı Yüzdesi
Hangi kategorinin toplam harcamanın yüzde kaçını oluşturduğu görülür.
4. Birim Fiyat Trendi
Aynı ürünün farklı zamanlarda farklı fiyatlardan alındığını görmek için:
// Ürün bazlı ortalama birim fiyat
=ÇOKEĞERORTALAMA(SatinAlma[Birim Fiyat];
SatinAlma[Ürün]; "Yazıcı kartuş")Pivot tablo veya çizgi grafiği ile fiyat değişimi ay bazında izlenir.
5. ABC Analizi — Pareto
%20 tedarikçi %80 harcamayı oluşturuyor mu? Pareto analizi:
- Tedarikçi bazlı toplam harcama hesapla
- Büyükten küçüğe sırala
- Kümülatif yüzde sütunu ekle
- %80'i aşan ilk gruba "A", %95'i aşan ikinci gruba "B", kalanlara "C" ata
6. Tedarikçi Performans Karşılaştırma
| Tedarikçi | Toplam Harcama | Sipariş Sayısı | Ort. Sipariş | Ortalama Fiyat |
|---|---|---|---|---|
| ABC Tedarik | 1.250.000 | 45 | 27.778 | 1.450 |
| XYZ Lojistik | 980.000 | 62 | 15.806 | 1.380 |
7. Dashboard
- KPI kartları: Toplam harcama, tedarikçi sayısı, ortalama sipariş
- Pasta grafik: Kategori payı
- Çizgi grafik: Aylık harcama trendi
- Yatay çubuk: Top 10 tedarikçi
- Dilimleyici: Yıl, kategori filtresi
8. Sık Yapılan Hatalar
- Tedarikçi adının tutarsız yazımı (ABC Tedarik / ABC Tedarik A.Ş. / ABC) — Veri Doğrulama listesi şart
- Kategori standardizasyonu eksik — pivot dağılır
- Tarih sütunu metin olarak — dönem gruplaması bozulur
- Birim Fiyat * Adet kontrolü yapmamak — Tutar yanlış girilebilir
- İade ve iptal hareketlerinin gösterilmemesi — net rakam yanıltıcı
9. Veriden Karara
Doğru veri yapısı ve pivot tablo birleştiğinde satın alma analizi hızlı bir karar destek aracına dönüşür; Adım adım uygulanışı Microsoft'un Excel destek sayfasında açıklanır. ERP entegrasyonu varsa Power Query ile veri otomatik çekilebilir, raporlama elle yenilemeye gerek bırakmaz.
Temel ve koşullu fonksiyonları gerçek senaryolarla işleyen Excel eğitim programı bu yapının altını kurar; kurumsal analiz, dashboard ve daha derin raporlama için kapsamlı veri analizi eğitimi uygun bir devam yoludur.
